Müzik ve Zikir

Yüce Rabbinin Adını Yüceltmek Üzerine Bir Tefekkür

Yazar: Berk KÖKSAL

Tarih: 29.07.2026

Yer: Mersin

Ayet

1:1 — En Lütufkâr, En Merhametli TANRI’nın adıyla.*

Giriş

Esenlikler. Esenlik üzerinize olsun.

Müzik insanın içine hızlı ulaşır. Bazen tek bir ses, uzun bir konuşmanın yapamadığını yapar; unutulmuş bir duyguyu uyandırır, kalabalığı aynı anda susturur ya da aynı sözün çevresinde bir araya getirir. Zikir ise insanın yönünü TANRI’ya çevirmesi, O’nu hatırlaması ve Rabbinin adını yüceltmesidir. Bu iki alan yan yana geldiğinde hem güçlü bir imkan hem de ciddi bir sorumluluk doğar.

Bu konuda acele hüküm vermek kolaydır. Bir taraf müziği adıyla bütünüyle dışarıda bırakabilir; başka bir taraf güzel hissettiren her sesi manevi sayabilir. Oysa ayetlerin önünde durunca daha dikkatli bir yol açılıyor. Ayetler müziği genel bir başlık altında doğrudan hükme bağlamaz; fakat yüceltmenin kime yönelmesi gerektiğini, zikrin hangi amacı taşıdığını, sözün nasıl bir ahlaka sahip olması gerektiğini ve insanın TANRI adına bilmediği bir şeyi söylememesi gerektiğini açıkça bildirir.

Bu yazıda soruyu yalnızca “Müzik var mı, yok mu?” biçiminde kurmak istemiyorum. Asıl mesele daha derindedir: Ses kimi büyütüyor? Söz hakikati mi taşıyor, yoksa hakikatin görüntüsünü kullanarak insanı başka bir merkeze mi bağlıyor? Coşku geçtikten sonra geriye daha adil, daha doğru sözlü ve TANRI’ya daha bağlı bir insan kalıyor mu?

İlk ayet, bütün bu soruların önüne yalın ve sarsıcı bir ölçü koyuyor: “Yüce Rabbinin adını yücelt.”

Özet:

1. Yüce Rabbinin Adını Yüceltmek: Tefekkürün Eşiği

87:1

سَبِّحِ ٱسْمَ رَبِّكَ ٱلْأَعْلَى

Glorify the name of your Lord, the Most High.

Yüce Rabbinin adını yücelt.

2. Zikir: Adı Anmaktan Yakınlığa

73:8 — Rabbinin adını, O’na daha da ve daha da yaklaşmak için an.

76:25 — Ve gece gündüz Rabbinin adını an.

76:26 — Gece sırasında O’nun huzurunda secdeye kapan ve birçok uzun gecede O’nu yücelt.

87:15 — Rabbinin adını hatırına getirerek ve iletişim dualarını (Namazı) gözeterek.

13:28 — TANRI’yı hatırlamaktan kalpleri sevinç duyan onlardır. Kesinlikle, kalpler TANRI’yı hatırlamaktan sevinç duyar.

3. Sesin Ahlakı: Övgü, Sesleniş ve Ölçü

2:30 — Hani Rabbin meleklere, “Ben Dünya’ya bir temsilci (geçici bir tanrı) yerleştiriyorum.” demişti. Onlar, “Biz Senin övgülerini söylerken, Seni yüceltirken ve Senin mutlak otoritene bağlı kalırken, orada kötülük yayacak ve kan dökecek birini mi oraya yerleştireceksin?” dediler. O da “Ben sizin bilmediklerinizi bilirim” dedi.

7:180 — En güzel isimler TANRI’ya aittir; O’na onlarla seslenin ve O’nun isimlerini tahrif edenleri görmezden gelin. Onlara günahları için karşılık verilecektir.

17:110 — De ki: “O’na TANRI diye seslenin ya da O’na En Lütufkâr diye seslenin; hangi ismi kullanırsanız kullanın, en güzel isimler O’na aittir.” İletişim Dualarını (Namazı) çok yüksek sesle dile getirme, gizlice de dile getirme; makul bir ses tonu kullan.

20:130 — Bu nedenle, onların sözleri karşısında sabırlı ol, gün doğumundan önce ve gün batımından önce Rabbine övgüler sun ve O’nu yücelt. Ve gece sırasında da gündüzün her iki ucunda da O’nu yücelt ki mutlu olasın.

4. Varlığın Yüceltmesi ve İnsan Kulağının Sınırı

24:41 — Fark etmiyor musun ki göklerdeki ve yeryüzündeki herkes hatta bir sütun hâlinde uçarken kuşlar bile TANRI’yı yüceltir? Her biri kendi duasını ve yüceltme şeklini bilir. TANRI onların yaptıkları her şeyin tamamen farkındadır.

17:44 — Yedi evren, yeryüzü ve onların içindeki herkes O’nu yüceltir. Hiçbir şey yoktur ki O’nu yüceltmiyor olsun, ama siz onların yüceltmelerini anlamazsınız. O Hoşgörülüdür, Bağışlayıcıdır.

59:24 — O, Tek TANRI’dır; Yaratıcı, Başlatan, Tasarlayan. En güzel isimler O’na aittir. Göklerdeki ve yeryüzündeki her şey O’nu yüceltmektedir. O Kudretlidir, En Bilgedir.

5. Davut’la Birlikte Yücelten Dağlar ve Kuşlar

21:79 — Biz Süleyman’a doğru anlayışı bahşettik; gerçi ikisini de bilgelikle ve bilgiyle donattık. Dağları, ayrıca kuşları da (Tanrı’yı) yüceltmede Davut’a hizmet etmeleri için görevlendirdik. Yaptığımız budur.

38:18 — Gece gündüz onunla birlikte yücelten dağları onun hizmetine verdik.

34:10 — Davut’u bizden gelen nimetlerle donattık: “Ey dağlar, onunla birlikte teslim olun ve Ey kuşlar, siz de öyle” Biz demiri onun için yumuşattık.

6. Sanatsal Sözün Sınavı: Şiir, Doğruluk ve Zikir

26:224 — Şairlere gelince, onlar sadece sapmışlar tarafından takip edilirler.

26:225 — Onların sadakatinin duruma göre değiştiğini görmüyor musun?

26:226 — Ve yapıyor olmadıkları şeyleri söylediklerini?

26:227 — Muaf tutulanlar, inanan ve doğru bir hayat sürenler, TANRI’yı sık sık ananlar ve haklarını savunan kimselerdir. Şüphesiz, haddi aşanlar nihai varış noktalarının ne olduğunu öğrenecekler.

33:70 — Ey inananlar, TANRI’ya derin saygı duyun ve sadece doğru söz söyleyin.

2:42 — Hakikate yalanı karıştırmayın ve bilerek hakikati gizlemeyin.

7. Eğlence, Boş Söz ve Dikkatin Dağılması

62:11 — Onlardan bazıları bir ticari anlaşmaya ya da bir eğlenceye denk geldiğinde, ona koştururlar ve seni ayakta bırakırlar! De ki: “TANRI’nın sahip olduğu, eğlenceden ya da ticaretten çok daha iyidir. TANRI en iyi Rızık Sağlayıcıdır.”

23:3 — Ve onlar boş konuşmadan kaçınırlar.

25:72 — Onlar yalancı şahitlik etmezler. Boş konuşmayla karşılaştıklarında, ona aldırmazlar.

31:6 — İnsanlar arasında temelsiz Hadis’e bağlı kalanlar vardır ve böylece bilgisizce başkalarını TANRI’nın yolundan başka yöne çevirirler ve onu hiçe sayarlar. Bunlar, utanç verici bir azabı üzerlerine çekmişlerdir.

17:64 — “Onları sesinle ayartabilir, bütün güçlerini ve bütün adamlarını onlara karşı harekete geçirebilir, onların paralarına ve evlatlarına ortak olabilir ve onlara vaatte bulunabilirsin. Şeytanın vadettiği bir şey bir illüzyondan fazlası değildir.

8. Müzik Hakkında Hüküm Kurmanın Sınırı

16:116 — Kendi dillerinizle, “Bu helaldir, bu ise haramdır” diyerek yalanlar uydurup onları TANRI’ya atfetmek için yalan söylemeyin. Şüphesiz, yalanlar uydurup onları TANRI’ya atfedenler asla başarılı olamayacaklardır.

5:87 — Ey inananlar, TANRI tarafından helal kılınmış olan iyi şeyleri haram kılmayın ve saldırganlık yapmayın; TANRI saldırganlardan hazzetmez.

7:32 — De ki: “Yaratıkları için TANRI’nın yaratmış olduğu güzel şeyleri ve iyi rızıkları kim haram kıldı?” De ki: “Böylesi rızıklar, inananların bu hayatta keyfini çıkarması içindir. Dahası, iyi rızıklar Diriliş Günü’nde sadece onların olacaktır.” Biz böylece bilen insanlar için vahiyleri açıklarız.

9. TANRI’nın Bilerek Açıklamadığı Şeyleri Dini Yüke Dönüştürmemek

5:101 — Ey inananlar, henüz vakti gelmeden size açıklansaydı size zarar verecek olan meseleler hakkında soru sormayın. Eğer onları Kuran’ın ışığında sorarsanız, size apaçık olacaktır. TANRI onları kasıtlı olarak görmezden gelmiştir. TANRI Bağışlayıcıdır, Hoşgörülüdür.

10. Şahitlik, Tevhid ve Adaletin Müziğe Koyduğu Ölçü

3:18 — TANRI şahitlik eder ki O’ndan başka tanrı yoktur, melekler ve bilgi sahibi olanlar da böyle şahitlik ederler. Doğru ve adil bir şekilde O, mutlak tanrıdır; O’ndan başka tanrı yoktur, Kudretlidir, En Bilgedir.

72:18 — Tapınma yerleri TANRI’ya aittir; TANRI’nın yanı sıra hiç kimseye çağrıda bulunmayın.

22:62 — Şu bir gerçektir ki, TANRI Hak’tır, oysa O’nun yanı sıra herhangi bir put edinmek bir yalan teşkil eder ve TANRI Yücedir, En Üstündür.

39:3 — Kesinlikle, din yalnızca TANRI’ya adanmalıdır. O’nun yanında putlar edinenler, “Biz sadece bizi TANRI’ya yaklaştırsınlar diye onları putlaştırıyoruz; zira onlar daha iyi bir konumdalar!” derler. TANRI ihtilaflarına dair onları yargılayacaktır. TANRI böyle yalancılara, inkârcılara rehberlik etmez.

11. Bilginin Sınırı: Bilmediğini TANRI’ya Söyletmemek

2:32 — Onlar, “Sana yücelik olsun. Senin bize öğrettiğinden başka bizim hiçbir bilgimiz yok. Sen Her Şeyi Bilensin, En Bilgesin.” dediler.

49:6 — Ey inananlar, eğer kötü bir kişi size herhangi bir haber getirirse öncelikle araştırın, yoksa cahillikten bazı insanlara adaletsizlik yaparsınız, sonra da yaptığınız şey için üzgün ve pişman olursunuz.

10:68 — Onlar, “TANRI bir oğula baba oldu!” dediler. O’na yücelik olsun. O, En Zengindir. Göklerdeki her şey ve yeryüzündeki her şey O’na aittir. Böylesi bir küfrü desteklemek için hiçbir kanıtınız yok. TANRI hakkında bilmediğiniz şeyler mi söylüyorsunuz?

12. Teslimiyet ve İnsanları Efendi Edinme Tehlikesi

2:285 — Elçi, Rabbinden kendisine indirilene inandı ve inananlar da öyle yaptılar. Onlar TANRI’ya, meleklerine, kutsal yazısına ve elçilerine inanırlar: “Biz O’nun elçileri arasında hiçbir ayrım yapmayız.” Onlar derler ki: “İşitiyoruz ve itaat ediyoruz.* Bizi bağışla Rabbimiz. Nihai varış Sanadır.”

9:31 — Onlar TANRI’nın yerine kendi dinî liderlerini ve âlimlerini efendiler* edinmişlerdir. Başkaları da, Mesih Meryem’in oğlunu tanrılaştırdı. Onların hepsine, tek bir tanrıya tapmaları emredildi. O’ndan başka tanrı yoktur. O yüceltilsin, herhangi bir ortağa sahip olmanın çok üstünde.

3:79 — TANRI’nın kutsal yazı ve peygamberlikle nimetlendirdiği bir insan, insanlara asla “TANRI’nın yanında beni de putlaştırın” demez. Bilakis vaaz ettiğiniz kutsal yazı ve öğrendiğiniz öğretilere göre (şöyle der), “Kendinizi mutlak şekilde yalnızca Rabbinize adayın.”

3:80 — Size melekleri ve peygamberleri efendiler olarak putlaştırın diye de emretmez. Siz teslimolan olduktan sonra sizi inkâr etmeye mi teşvik edecekti?

13. Zikrin Ahlaki Meyvesi: Adalet, Doğru Söz ve Sorumluluk

4:135 — Ey inananlar, şahitlik ettiğiniz zaman kendinizin veya ebeveynlerinizin ya da akrabalarınızın aleyhine bile olsa mutlak suretle adil olun ve TANRI’yı gözetin. Sanık ister zengin olsun ister fakir olsun, TANRI her ikisini de gözetmektedir. Bu nedenle, şahsi arzularınızın etkisiyle yanlı davranmayın. Eğer saparsanız veya (bu buyruğu) göz ardı ederseniz, TANRI yaptığınız her şeyden tamamen Haberdardır.

5:8 — Ey inananlar, şahitlik ettiğiniz zaman tümüyle adil olun ve TANRI’yı gözetin. Bazı insanlarla olan çatışmalarınız sizi adaletsizlik yapmaya kışkırtmasın. Tümüyle adil olun, çünkü bu daha doğrudur. TANRI’yı gözetin. TANRI yaptığınız her şeyden tamamen Haberdardır.

16:90 — TANRI adaleti, bağış yapmayı ve akrabaların haklarına riayet etmeyi savunur. Ve O, kötülüğü, ahlâksızlığı ve haddi aşmayı yasaklar. O sizi aydınlatıyor ki dikkate alasınız.

14. Kelimelerin Arapça Kökleri Üzerine

87:1 — Yüce Rabbinin adını yücelt.

Diğer İddialar

16:116 — Kendi dillerinizle, “Bu helaldir, bu ise haramdır” diyerek yalanlar uydurup onları TANRI’ya atfetmek için yalan söylemeyin. Şüphesiz, yalanlar uydurup onları TANRI’ya atfedenler asla başarılı olamayacaklardır.

5:87 — Ey inananlar, TANRI tarafından helal kılınmış olan iyi şeyleri haram kılmayın ve saldırganlık yapmayın; TANRI saldırganlardan hazzetmez.

Sonuç

87:1 — Yüce Rabbinin adını yücelt.

73:8 — Rabbinin adını, O’na daha da ve daha da yaklaşmak için an.

13:28 — TANRI’yı hatırlamaktan kalpleri sevinç duyan onlardır. Kesinlikle, kalpler TANRI’yı hatırlamaktan sevinç duyar.

3:18 — TANRI şahitlik eder ki O’ndan başka tanrı yoktur, melekler ve bilgi sahibi olanlar da böyle şahitlik ederler. Doğru ve adil bir şekilde O, mutlak tanrıdır; O’ndan başka tanrı yoktur, Kudretlidir, En Bilgedir.

1. Yüce Rabbinin Adını Yüceltmek: Tefekkürün Eşiği

Ayet

87:1

سَبِّحِ ٱسْمَ رَبِّكَ ٱلْأَعْلَى

Glorify the name of your Lord, the Most High.

Yüce Rabbinin adını yücelt.

Kaynak: kuranteyit.com

Ayetin Tefekkürü

Bu ayetin kısalığı insanı yanıltmamalı. Birkaç kelime içinde hem yön hem sınır var. Ayet, insanın dikkatini sesin güzelliğine, söyleyenin yeteneğine ya da dinleyenin yaşadığı yoğunluğa değil, Yüce Rabbin adına çeviriyor. Yüceltmenin merkezi insan değildir. İnsan sesi, ancak bu merkeze yöneldiğinde anlamlı bir araç olabilir.

Müzik söz konusu olduğunda araç kolayca amaç haline gelir. Güzel bir makam, güçlü bir ritim veya kalabalığın ortak heyecanı insana çok şey hissettirebilir. Fakat çok şey hissetmek, tek başına Rabbin adını yüceltmek değildir. Kendime sormam gereken soru şudur: Bu etki beni TANRI’ya mı çeviriyor, yoksa sesin sahibine, kendi duyguma ve o anki manevi görüntüme mi bağlıyor?

87:1, tartışmanın başlangıcına bir sınır taşı koyar: Ses değişebilir, biçim değişebilir, kültür ve zevk değişebilir; fakat yücelik Rabbe aittir. İnsanın görevi o yüceliği kendisine, sanatçıya ya da topluluğa taşımak değil, Rabbin adını yüceltmektir.

2. Zikir: Adı Anmaktan Yakınlığa

Ayet

73:8 — Rabbinin adını, O’na daha da ve daha da yaklaşmak için an.

76:25 — Ve gece gündüz Rabbinin adını an.

76:26 — Gece sırasında O’nun huzurunda secdeye kapan ve birçok uzun gecede O’nu yücelt.

87:15 — Rabbinin adını hatırına getirerek ve iletişim dualarını (Namazı) gözeterek.

13:28 — TANRI’yı hatırlamaktan kalpleri sevinç duyan onlardır. Kesinlikle, kalpler TANRI’yı hatırlamaktan sevinç duyar.

Ayetin Tefekkürü

Bu ayetlerde zikir, belli bir saate veya tek bir söyleyiş biçimine sıkıştırılmıyor. Gece ve gündüz, secde ve İletişim Duaları, hatırlama ve yakınlaşma aynı yönelişin parçaları olarak önümüze geliyor. Özellikle 73:8, Rabbin adını anmanın amacını açıkça belirtiyor: O’na daha da ve daha da yaklaşmak.

Müzikle kurulabilecek bağ da bu ölçüye bağlıdır. Bir ezgi Rabbin adını taşıyabilir; fakat asıl sınav, dinleyenin kalbini nereye taşıdığıdır. Sanat, TANRI’yı hatırlamaya yardım eden bir vasıta olmaktan çıkıp kendi başına manevi bir hedefe dönüştüğünde dikkat kolayca performansa, sanatçıya veya duygu arayışına kayar. İnsan TANRI’yı andığını sanırken, gerçekte kendi coşkusunu arıyor olabilir.

13:28’de kalbin TANRI’yı hatırlamakla sevinç duyduğu bildirilir. Bu sevinci yalnız neşeli bir duygu diye okumak bana eksik geliyor. Kalbin sevinci, kendi merkezini bulmasıdır. Korkular, beklentiler ve insanların onayı arasında parçalanan insan, zikrin içinde yeniden tek bir yöne döner. Müzik bu hatırlamayı derinleştirebilir; fakat sorumluluğu unutturan bir sarhoşluğa dönüşürse zikrin uyanık sevincinden uzaklaşabilir.

3. Sesin Ahlakı: Övgü, Sesleniş ve Ölçü

Ayet

2:30 — Hani Rabbin meleklere, “Ben Dünya’ya bir temsilci (geçici bir tanrı) yerleştiriyorum.” demişti. Onlar, “Biz Senin övgülerini söylerken, Seni yüceltirken ve Senin mutlak otoritene bağlı kalırken, orada kötülük yayacak ve kan dökecek birini mi oraya yerleştireceksin?” dediler. O da “Ben sizin bilmediklerinizi bilirim” dedi.

7:180 — En güzel isimler TANRI’ya aittir; O’na onlarla seslenin ve O’nun isimlerini tahrif edenleri görmezden gelin. Onlara günahları için karşılık verilecektir.

17:110 — De ki: “O’na TANRI diye seslenin ya da O’na En Lütufkâr diye seslenin; hangi ismi kullanırsanız kullanın, en güzel isimler O’na aittir.” İletişim Dualarını (Namazı) çok yüksek sesle dile getirme, gizlice de dile getirme; makul bir ses tonu kullan.

20:130 — Bu nedenle, onların sözleri karşısında sabırlı ol, gün doğumundan önce ve gün batımından önce Rabbine övgüler sun ve O’nu yücelt. Ve gece sırasında da gündüzün her iki ucunda da O’nu yücelt ki mutlu olasın.

Ayetin Tefekkürü

2:30’da melekler, TANRI’nın övgülerini söylediklerini ve O’nu yücelttiklerini bildiriyor. 7:180 ise en güzel isimlerle TANRI’ya seslenmeyi öğretiyor. Ses burada başlı başına kuşkulu bir şey olarak görünmüyor. Ses övgüyü taşıyabilir, çağrıyı görünür hale getirebilir ve insanın içindeki bağlılığı dışarıya çıkarabilir.

Fakat 17:110, sesin yanına ölçüyü koyuyor. İletişim Dualarının ne aşırı yüksek sesle ne de gizlice dile getirilmesi; makul bir ses tonu kullanılması isteniyor. Bu ayetten bütün müzik türleri için teknik bir ses seviyesi çıkarmak doğru olmaz. Yine de ayetin öğrettiği ahlak açıktır: TANRI’ya yönelen ses, gösteri isteğiyle anlamı ezmemeli; varlığını da bütünüyle kaybetmemelidir.

Sesin gücü, kulakları bastırmasında değil, doğru anlamı taşımasında olmalıdır. Bazen çok yüksek bir ses, sözü duyulmaz hale getirir. Bazen de insan, başkalarının dikkatini çekmemek bahanesiyle inandığı hakikati tamamen içine kapatır. Ayetin makul ses çağrısı, yalnız bir desibel meselesi değil, ölçülü bir duruşu düşündürüyor.

4. Varlığın Yüceltmesi ve İnsan Kulağının Sınırı

Ayet

24:41 — Fark etmiyor musun ki göklerdeki ve yeryüzündeki herkes hatta bir sütun hâlinde uçarken kuşlar bile TANRI’yı yüceltir? Her biri kendi duasını ve yüceltme şeklini bilir. TANRI onların yaptıkları her şeyin tamamen farkındadır.

17:44 — Yedi evren, yeryüzü ve onların içindeki herkes O’nu yüceltir. Hiçbir şey yoktur ki O’nu yüceltmiyor olsun, ama siz onların yüceltmelerini anlamazsınız. O Hoşgörülüdür, Bağışlayıcıdır.

59:24 — O, Tek TANRI’dır; Yaratıcı, Başlatan, Tasarlayan. En güzel isimler O’na aittir. Göklerdeki ve yeryüzündeki her şey O’nu yüceltmektedir. O Kudretlidir, En Bilgedir.

Ayetin Tefekkürü

24:41, her varlığın kendi duasını ve yüceltme şeklini bildiğini söylüyor. 17:44 ise bizim bu yüceltmeleri anlamadığımızı bildiriyor. Bu iki ayeti birlikte düşündüğümde, yüceltmenin insanın bildiği tek bir biçime indirgenemeyeceğini hissediyorum. Kuşların uçuşu, göklerin düzeni ve yeryüzündeki hayat, insan kulağının çözebildiği bir şarkı olmak zorunda değildir; yine de TANRI’yı yüceltir.

Bu durum insana tevazu öğretir. Kendi alıştığımız ses biçimini tek dini ifade saymak, bilmediğimiz yüceltme biçimleri hakkında acele hüküm vermek anlamına gelebilir. Buradan her müzik türünün kendiliğinden yüceltme olduğu sonucu çıkmaz. Ayetler böyle bir genelleme yapmıyor. Fakat yüceltmeyi tek bir kültüre, tek bir ezgiye veya tek bir söyleyişe hapsetmenin de sağlam bir dayanağı görünmüyor.

İnsan kulağının sınırı önemli bir ahlaki sonuç da taşır. Bana yabancı gelen bir ezgi yalnız yabancı olduğu için yanlış değildir. Bana çok dokunan bir eser de yalnız dokunduğu için doğru değildir. Kişisel zevk, hakikatin ölçüsü olamaz. TANRI her varlığın duasını ve yüceltmesini bilir; insan ise kendi işittiğinin ötesinde geniş bir alan bulunduğunu kabul etmelidir.

5. Davut’la Birlikte Yücelten Dağlar ve Kuşlar

Ayet

21:79 — Biz Süleyman’a doğru anlayışı bahşettik; gerçi ikisini de bilgelikle ve bilgiyle donattık. Dağları, ayrıca kuşları da (Tanrı’yı) yüceltmede Davut’a hizmet etmeleri için görevlendirdik. Yaptığımız budur.

38:18 — Gece gündüz onunla birlikte yücelten dağları onun hizmetine verdik.

34:10 — Davut’u bizden gelen nimetlerle donattık: “Ey dağlar, onunla birlikte teslim olun ve Ey kuşlar, siz de öyle” Biz demiri onun için yumuşattık.

Ayetin Tefekkürü

Davut’la birlikte dağların ve kuşların yüceltmesi, zikir üzerine düşünürken güçlü bir sahne açıyor. Bir insanın yönelişi, çevresindeki varlıklarla birlikte anılıyor. Yüceltme yalnız kişinin içine kapanmış bir deneyim değildir; dağların ve kuşların da katıldığı geniş bir beraberlik içinde görünür.

34:10’daki teslimiyet çağrısı özellikle dikkat çekicidir. Yüceltme yalnız ses çıkarmak değildir; teslimiyetle anlam kazanır. Dağlar ve kuşlar Davut’u putlaştırmak için değil, TANRI’ya yönelen yüceltmeye katılmak için anılır. Bu ayrım, dini içerikli müzikte sanatçının yerini düşünürken önemlidir. Sanatçı yönü gösterebilir; yönün kendisi olamaz.

Bu ayetler bana şunu düşündürüyor: Yüceltme varlığı bir araya getirebilir; fakat bu birlik bir insanın çevresinde değil, TANRI’nın otoritesi altında kurulur. Müzik böyle bir birlik için hizmet görebilir, ama ayetlerin söylemediği bir zorunluluğu da taşımaz. Buradan müziğin özel bir ibadet biçimi olarak emredildiği sonucu çıkarılamaz.

6. Sanatsal Sözün Sınavı: Şiir, Doğruluk ve Zikir

Ayet

26:224 — Şairlere gelince, onlar sadece sapmışlar tarafından takip edilirler.

26:225 — Onların sadakatinin duruma göre değiştiğini görmüyor musun?

26:226 — Ve yapıyor olmadıkları şeyleri söylediklerini?

26:227 — Muaf tutulanlar, inanan ve doğru bir hayat sürenler, TANRI’yı sık sık ananlar ve haklarını savunan kimselerdir. Şüphesiz, haddi aşanlar nihai varış noktalarının ne olduğunu öğrenecekler.

33:70 — Ey inananlar, TANRI’ya derin saygı duyun ve sadece doğru söz söyleyin.

2:42 — Hakikate yalanı karıştırmayın ve bilerek hakikati gizlemeyin.

Ayetin Tefekkürü

Şairlerle ilgili ayetler sanatsal sözün ahlaki sınavını açıkça ortaya koyuyor. Eleştiri, sanatın varlığına değil; sadakatin duruma göre değişmesine, yapılmayan şeylerin söylenmesine ve sapmış bir takip ilişkisinin kurulmasına yöneliyor. Ardından inanan, doğru bir hayat süren, TANRI’yı sık sık anan ve haklarını savunan kimseler ayrı tutuluyor.

Bu ayrım önemlidir. Sanatsal söz etkili olduğu için sorumluluktan kurtulmaz; tam tersine etkisi arttıkça sorumluluğu da büyür. Müzik sözü ritim ve melodiyle hafızaya yerleştirir. Doğru bir söz kalbe daha derin ulaşabilir; fakat yalan da daha çekici ve kalıcı hale gelebilir.

33:70’in yalnız doğru söz söyleme buyruğu, müzikte söylenen sözler için de ciddi bir ölçüdür. İnsan sahnede yaşamadığı bir teslimiyeti anlatabilir. Dinleyici de sözün güzelliğiyle hayat arasındaki uçurumu görmek istemeyebilir. Oysa sanatsal biçim, içerikteki eğriliği düzeltmez.

7. Eğlence, Boş Söz ve Dikkatin Dağılması

Ayet

62:11 — Onlardan bazıları bir ticari anlaşmaya ya da bir eğlenceye denk geldiğinde, ona koştururlar ve seni ayakta bırakırlar! De ki: “TANRI’nın sahip olduğu, eğlenceden ya da ticaretten çok daha iyidir. TANRI en iyi Rızık Sağlayıcıdır.”

23:3 — Ve onlar boş konuşmadan kaçınırlar.

25:72 — Onlar yalancı şahitlik etmezler. Boş konuşmayla karşılaştıklarında, ona aldırmazlar.

31:6 — İnsanlar arasında temelsiz Hadis’e bağlı kalanlar vardır ve böylece bilgisizce başkalarını TANRI’nın yolundan başka yöne çevirirler ve onu hiçe sayarlar. Bunlar, utanç verici bir azabı üzerlerine çekmişlerdir.

17:64 — “Onları sesinle ayartabilir, bütün güçlerini ve bütün adamlarını onlara karşı harekete geçirebilir, onların paralarına ve evlatlarına ortak olabilir ve onlara vaatte bulunabilirsin. Şeytanın vadettiği bir şey bir illüzyondan fazlası değildir.

Ayetin Tefekkürü

62:11’de eğlencenin adı geçiyor; fakat eleştirilen şey eğlencenin varlığı değil, insanların ilahi çağrıyı bırakıp ona koşmasıdır. Bu ayrım gözden kaçırıldığında, ayetin söylemediği bir yasak kolayca üretilir. Bir şeyin insana keyif vermesi onu kendiliğinden yanlış yapmaz. Sorun, keyfin öncelikleri yerinden etmesi ve TANRI’nın sahip olduğundan daha değerli görülmesidir.

23:3 ve 25:72 boş konuşma karşısında mesafe öğretir. Müziğin sözleri tekrarlandıkça insanın hafızasına, diline ve karakterine yerleşebilir. Boşluk yalnız anlamsız kelimelerden ibaret değildir; insanın dikkatini tüketen, sorumluluk duygusunu zayıflatan veya yalanı normalleştiren içerik de boşlaştırıcı olabilir. Buna karşılık sözsüz bir melodi, yalnız söz içermediği için otomatik olarak boş sayılamaz. Ayetler müzikten değil, boş sözden ve yalancı şahitlikten konuşuyor.

Dinlediğim şey beni nasıl bir insana dönüştürüyor? İletişim Dualarını ve sorumluluklarımı ihmal ettiriyor mu? Kalbimi TANRI’yı hatırlamaya mı, yoksa sürekli yeni bir haz aramaya mı yöneltiyor? Dikkat, insanın hayatını yöneten büyük bir sermayedir. Zikir bu dikkati yeniden TANRI’ya toplar.

8. Müzik Hakkında Hüküm Kurmanın Sınırı

Ayet

16:116 — Kendi dillerinizle, “Bu helaldir, bu ise haramdır” diyerek yalanlar uydurup onları TANRI’ya atfetmek için yalan söylemeyin. Şüphesiz, yalanlar uydurup onları TANRI’ya atfedenler asla başarılı olamayacaklardır.

5:87 — Ey inananlar, TANRI tarafından helal kılınmış olan iyi şeyleri haram kılmayın ve saldırganlık yapmayın; TANRI saldırganlardan hazzetmez.

7:32 — De ki: “Yaratıkları için TANRI’nın yaratmış olduğu güzel şeyleri ve iyi rızıkları kim haram kıldı?” De ki: “Böylesi rızıklar, inananların bu hayatta keyfini çıkarması içindir. Dahası, iyi rızıklar Diriliş Günü’nde sadece onların olacaktır.” Biz böylece bilen insanlar için vahiyleri açıklarız.

Ayetin Tefekkürü

Müzik hakkında konuşurken en ağır sorumluluk, TANRI’ya söylemediği bir hükmü isnat etmemektir. Bu yazıda ele alınan ayetlerde müzik, melodi, ritim veya çalgı adıyla konulmuş genel bir yasak bulunmuyor. Bu tespit bütün müziklerin doğru olduğu anlamına gelmez. Yalnızca açık bir hüküm olmadan “TANRI her türlü müziği haram kıldı” demenin bilgi sınırını aşabileceğini gösterir.

16:116 insan dilinin helal ve haram üretmesini sınırlar. Dini otorite duygusu, kişiye TANRI adına kolayca konuşma cesareti verebilir. Fakat kişisel tercih ile ilahi hüküm aynı şey değildir. Bir insan belirli müziklerden sakınabilir, kendi kalbini korumak için daha dar bir yol seçebilir. Bu tercihi herkes için TANRI’nın kesin hükmü gibi sunmak ise ayrı bir iddiadır ve kanıt ister.

Vardığım ihtiyatlı nokta şudur: Müzik ayetlerde özel bir ibadet olarak emredilmemiştir; fakat Rabbin adını anmaya hizmet edebilecek bir araç olma ihtimali de kapatılmamıştır. Değeri, adından değil yönünden ve ahlaki meyvesinden anlaşılır.

9. TANRI’nın Bilerek Açıklamadığı Şeyleri Dini Yüke Dönüştürmemek

Ayet

5:101 — Ey inananlar, henüz vakti gelmeden size açıklansaydı size zarar verecek olan meseleler hakkında soru sormayın. Eğer onları Kuran’ın ışığında sorarsanız, size apaçık olacaktır. TANRI onları kasıtlı olarak görmezden gelmiştir. TANRI Bağışlayıcıdır, Hoşgörülüdür.

Ayetin Tefekkürü

5:101’i düşünürken önce önemli bir ayrımı korumak gerekir. Ayet, insanın hakikati samimiyetle araştırmasını veya Kuran’a soru yöneltmesini bütünüyle yasaklamıyor. Tam tersine, meselelerin Kuran’ın ışığında sorulması halinde açıklığa kavuşacağını bildiriyor. Sınır konulan şey, TANRI’nın açıklamadığı ayrıntıları zorlayarak yeni yükler ve hükümler üretme eğilimidir.

Müzik tartışması bu açıdan yeniden ele alınmalıdır. Kuran’da sesin doğru veya yanlış amaçlarla kullanılabileceğini gösteren ölçüler vardır; boş söz, ayartma, putlaştırma, sorumluluklardan uzaklaşma ve yalan elbette eleştirilir. Fakat müziğin, melodinin, ritmin veya çalgının adıyla bütününü kapsayan genel bir haram hükmü bu ayetlerde bulunmuyor. Böyle bir hükmü kesin biçimde TANRI’ya atfetmek, yalnız kişisel bir yorum ileri sürmek değildir; TANRI’nın açık bırakmış olduğu bir alana O’nun adına yasak yerleştirmek anlamına gelebilir.

Bu ayet bana şu soruyu yöneltiyor: TANRI’nın Kuran’da açıkça bildirdiği ölçülere mi teslim oluyorum, yoksa O’nun bilerek açıklamadığı alanları kendi hükümlerimle mi dolduruyorum? Müzik hakkında dürüst bir tefekkür, TANRI’nın söylediğini söylemek kadar, söylemediğini O’na söyletmemeyi de gerektirir.

10. Şahitlik, Tevhid ve Adaletin Müziğe Koyduğu Ölçü

Ayet

3:18 — TANRI şahitlik eder ki O’ndan başka tanrı yoktur, melekler ve bilgi sahibi olanlar da böyle şahitlik ederler. Doğru ve adil bir şekilde O, mutlak tanrıdır; O’ndan başka tanrı yoktur, Kudretlidir, En Bilgedir.

72:18 — Tapınma yerleri TANRI’ya aittir; TANRI’nın yanı sıra hiç kimseye çağrıda bulunmayın.

22:62 — Şu bir gerçektir ki, TANRI Hak’tır, oysa O’nun yanı sıra herhangi bir put edinmek bir yalan teşkil eder ve TANRI Yücedir, En Üstündür.

39:3 — Kesinlikle, din yalnızca TANRI’ya adanmalıdır. O’nun yanında putlar edinenler, “Biz sadece bizi TANRI’ya yaklaştırsınlar diye onları putlaştırıyoruz; zira onlar daha iyi bir konumdalar!” derler. TANRI ihtilaflarına dair onları yargılayacaktır. TANRI böyle yalancılara, inkârcılara rehberlik etmez.

Ayetin Tefekkürü

3:18, tevhid şahitliğini bilgi ve adaletle birlikte verir. TANRI’nın birliğine şahitlik etmek yalnız doğru bir cümle söylemek değildir. Mutlak otoritenin yalnız O’na ait olduğunu kabul etmek ve bu kabulü adalet içinde yaşamak demektir. Ayetin sonunda kudret ve bilgeliğin anılması, şahitliği geçici bir duygudan çıkarıp hayatın bütününe yayılan bir ölçü haline getirir.

Müzik zikir için kullanıldığında bu şahitliğe hizmet etmelidir. TANRI’nın adı söylenirken başka bir varlık veya insan, çağrının gerçek merkezi haline gelmemelidir. 72:18, TANRI’nın yanı sıra hiç kimseye çağrıda bulunulmamasını açıkça bildiriyor. Bu ölçü, dini şarkı veya toplu zikirde sözlerin kime yöneldiğini dikkatle dinlemeyi gerektirir.

Tevhid müziğe karşı kurulmuş bir korku değil; müziğin yönünü belirleyen özgürleştirici bir ölçüdür.

11. Bilginin Sınırı: Bilmediğini TANRI’ya Söyletmemek

Ayet

2:32 — Onlar, “Sana yücelik olsun. Senin bize öğrettiğinden başka bizim hiçbir bilgimiz yok. Sen Her Şeyi Bilensin, En Bilgesin.” dediler.

49:6 — Ey inananlar, eğer kötü bir kişi size herhangi bir haber getirirse öncelikle araştırın, yoksa cahillikten bazı insanlara adaletsizlik yaparsınız, sonra da yaptığınız şey için üzgün ve pişman olursunuz.

10:68 — Onlar, “TANRI bir oğula baba oldu!” dediler. O’na yücelik olsun. O, En Zengindir. Göklerdeki her şey ve yeryüzündeki her şey O’na aittir. Böylesi bir küfrü desteklemek için hiçbir kanıtınız yok. TANRI hakkında bilmediğiniz şeyler mi söylüyorsunuz?

Ayetin Tefekkürü

2:32’de meleklerin sözü, bilgi karşısında gerçek bir tevazuyu gösterir: Bildikleri, kendilerine öğretilenle sınırlıdır. Müzik ve zikir gibi yüzyıllardır farklı iddiaların dolaştığı bir konuda bu tutum çok değerlidir. İnsan açık bir ayet olmadan kesin bir ilahi hüküm kurduğunda, kendi bilgisini TANRI’nın bilgisi yerine koyma tehlikesi yaşar.

49:6, gelen haberin araştırılmasını ister; aksi halde bilgisizlikle insanlara adaletsizlik yapılabileceğini bildirir. Dini alanda sık tekrarlanan her söz, sırf yaygın olduğu için doğru değildir. Bir vaaz, kitap, video veya müzik eseri “TANRI bunu yasakladı” ya da “TANRI bunu emretti” dediğinde, insan önce bu iddianın gerçekten ayette bulunup bulunmadığını araştırmalıdır. Araştırma yalnız zihinsel bir uğraş değil, haksızlığı önleyen ahlaki bir görevdir.

Bilginin sınırını kabul etmek düşünceyi zayıflatmaz, onu dürüst hale getirir. “Bilmiyorum” veya “Ayet bunu açıkça söylemiyor” diyebilmek, TANRI’nın bilgisini yüceltmenin bir biçimidir. Bu tevazu, müzik tartışmasını insanları yargılayan sert bir kimlik kavgasından çıkarıp ayetlerin açık ölçüleri çevresinde sakin bir araştırmaya dönüştürebilir.

12. Teslimiyet ve İnsanları Efendi Edinme Tehlikesi

Ayet

2:285 — Elçi, Rabbinden kendisine indirilene inandı ve inananlar da öyle yaptılar. Onlar TANRI’ya, meleklerine, kutsal yazısına ve elçilerine inanırlar: “Biz O’nun elçileri arasında hiçbir ayrım yapmayız.” Onlar derler ki: “İşitiyoruz ve itaat ediyoruz.* Bizi bağışla Rabbimiz. Nihai varış Sanadır.”

9:31 — Onlar TANRI’nın yerine kendi dinî liderlerini ve âlimlerini efendiler* edinmişlerdir. Başkaları da, Mesih Meryem’in oğlunu tanrılaştırdı. Onların hepsine, tek bir tanrıya tapmaları emredildi. O’ndan başka tanrı yoktur. O yüceltilsin, herhangi bir ortağa sahip olmanın çok üstünde.

3:79 — TANRI’nın kutsal yazı ve peygamberlikle nimetlendirdiği bir insan, insanlara asla “TANRI’nın yanında beni de putlaştırın” demez. Bilakis vaaz ettiğiniz kutsal yazı ve öğrendiğiniz öğretilere göre (şöyle der), “Kendinizi mutlak şekilde yalnızca Rabbinize adayın.”

3:80 — Size melekleri ve peygamberleri efendiler olarak putlaştırın diye de emretmez. Siz teslimolan olduktan sonra sizi inkâr etmeye mi teşvik edecekti?

Ayetin Tefekkürü

2:285’te inananların cevabı “İşitiyoruz ve itaat ediyoruz” biçimindedir. Teslimiyet, insanın kendi arzusunu veya çevresinden devraldığı geleneği TANRI’nın vahyinin önüne koymamasıdır. Fakat itaatin yönü karıştığında dini alan, insan otoritelerinin mutlak söz sahibi olduğu bir yapıya dönüşebilir.

Müzik duyguyu büyüttüğü için insanı yüceltme tehlikesini de büyütebilir. Tekrar edilen isimler, aşırı övgüler ve toplu coşku bir kişiye ayetlerin vermediği nitelikler yükleyebilir. Tevhid, yalnız eserin başında TANRI adını söylemekle korunmaz; eserin bütün çağrısında yalnız O’nun Rab ve Efendi oluşunun korunması gerekir.

Teslimiyet insanı başka insanlara köle yapan bir düzen değildir. Tam tersine, bütün insan otoritelerini TANRI’nın altında sınırlayan bir bilinçtir. Zikir müziği bu bilinci güçlendiriyor, dinleyeni sanatçıya değil TANRI’ya yöneltiyor ve itaati vahye karşı canlı tutuyorsa anlamlı bir hizmet görebilir. Fakat insanı dini bir kişiliğin çevresinde sorgusuz bağlılığa sürüklüyorsa, zikrin diliyle tevhidin yönünü zedeleyebilir.

13. Zikrin Ahlaki Meyvesi: Adalet, Doğru Söz ve Sorumluluk

Ayet

4:135 — Ey inananlar, şahitlik ettiğiniz zaman kendinizin veya ebeveynlerinizin ya da akrabalarınızın aleyhine bile olsa mutlak suretle adil olun ve TANRI’yı gözetin. Sanık ister zengin olsun ister fakir olsun, TANRI her ikisini de gözetmektedir. Bu nedenle, şahsi arzularınızın etkisiyle yanlı davranmayın. Eğer saparsanız veya (bu buyruğu) göz ardı ederseniz, TANRI yaptığınız her şeyden tamamen Haberdardır.

5:8 — Ey inananlar, şahitlik ettiğiniz zaman tümüyle adil olun ve TANRI’yı gözetin. Bazı insanlarla olan çatışmalarınız sizi adaletsizlik yapmaya kışkırtmasın. Tümüyle adil olun, çünkü bu daha doğrudur. TANRI’yı gözetin. TANRI yaptığınız her şeyden tamamen Haberdardır.

16:90 — TANRI adaleti, bağış yapmayı ve akrabaların haklarına riayet etmeyi savunur. Ve O, kötülüğü, ahlâksızlığı ve haddi aşmayı yasaklar. O sizi aydınlatıyor ki dikkate alasınız.

Ayetin Tefekkürü

Zikir yalnız iç huzur sağlayan bir uygulama olarak görülürse ayetlerin açtığı ahlaki alan daralır. 4:135, insanın kendisi, ebeveynleri veya akrabaları aleyhine bile olsa adil şahitlik etmesini ister. 5:8, çatışmanın insanı adaletsizliğe sürüklememesi gerektiğini söyler. 16:90 ise adaleti, bağışı ve yakınların haklarını savunur.

TANRI’yı hatırlamak bu buyruklardan ayrı bir manevi alan oluşturmaz. Aksine zikir, insanı hayatın içine daha sorumlu biçimde geri göndermelidir. TANRI’nın adını yücelten bir müziğin meyvesi yalnız gözyaşı veya coşku olmamalıdır. İnsan o eserden sonra daha doğru şahitlik ediyor mu? Sevmediği kişiye haksızlık etmekten sakınıyor mu? Kendi topluluğunun yanlışını görebiliyor mu? Yakınların, yoksulların ve mağdurların hakkını daha fazla gözetiyor mu?

Benim için en ciddi ölçülerden biri budur: TANRI’yı anan ses, insanı daha adil ve daha doğru sözlü hale getiriyor mu? Ayetler müziğin biçimini belirlemiyor; fakat zikrin ahlaki yönünü açıkça belirliyor.

14. Kelimelerin Arapça Kökleri Üzerine

Ayet

87:1 — Yüce Rabbinin adını yücelt.

Ayetin Tefekkürü

Ana ayetin Arapça kelimelerine yakından bakmak, emrin yoğunluğunu daha iyi hissettiriyor. Burada kök bilgisi ayetin yerine geçmez; yalnız kelimelerin açtığı anlam alanını dikkatle düşünmeye yardım eder.

ٱلْأَعْلَى (el-A’la), ع-ل-و (Ayn-Lam-Vav) köküyle ilişkilidir ve en yüksek, en yüce anlamını taşır. İnsan sesi yükselir ve söner; sanatçının ünü doğar ve kaybolur; toplulukların zevkleri değişir. En Yüce olan ise bunların hiçbirine bağlı değildir. Müzik TANRI’yı daha yüce hale getirmez. İnsan, müzik aracılığıyla kendi bilincini O’nun yüceliğine çevirebilir.

Kelimeler birlikte düşünüldüğünde ayet, yalnız sesi yükseltme çağrısından çok daha derin bir anlam kazanır: Rabbin adını eksik tasavvurlardan uzak tut, O’nun gözeten Rab oluşunu hatırla ve bütün insan büyüklüklerinin üzerinde yalnız O’nun En Yüce olduğunu kabul et. Müzik bu bilincin taşıyıcısı olabilir; fakat yönünü kaybettiğinde ses ne kadar etkileyici olursa olsun ayetin merkezinden uzaklaşır.

Diğer İddialar

Ayet

16:116 — Kendi dillerinizle, “Bu helaldir, bu ise haramdır” diyerek yalanlar uydurup onları TANRI’ya atfetmek için yalan söylemeyin. Şüphesiz, yalanlar uydurup onları TANRI’ya atfedenler asla başarılı olamayacaklardır.

5:87 — Ey inananlar, TANRI tarafından helal kılınmış olan iyi şeyleri haram kılmayın ve saldırganlık yapmayın; TANRI saldırganlardan hazzetmez.

Ayetin Tefekkürü

Müzik konusunda farklı dönemlerde çeşitli dini yaklaşımlar ileri sürülmüştür. Bazı yaklaşımlar çalgı ve müziğin geniş bir bölümünü sakıncalı veya yasak görür. Bazıları sözleri, ortamı, amacı ve insan üzerindeki etkisini birbirinden ayırarak değerlendirme yapar. Başka yaklaşımlar ise TANRI’yı anan, doğru söz taşıyan ve sorumluluklardan alıkoymayan ezgilerin kullanılabileceğini savunur.

Bu görüşler kendi tarihsel ve geleneksel dayanakları içinde tartışılmıştır. Ancak bir görüşün eski, yaygın veya otorite sahibi kişilerce savunulmuş olması, onu kendiliğinden TANRI’nın açık hükmü yapmaz. Aynı şekilde yeni veya özgürlükçü görünmesi de doğruluğunu garanti etmez. 16:116 ve 5:87, hem TANRI adına yeni yasaklar üretmeye hem de ilahi sınırları dikkatsizce aşmaya karşı ihtiyatlı olmayı gerektirir.

İnsan kendi vicdani tercihinde daha dar bir yol seçebilir. Fakat bu tercihi TANRI adına herkes için bağlayıcı hüküm haline getirirken kanıt sorumluluğunu unutmamalıdır. Müziği seven kişi de sevdiği her şeyi otomatik olarak zikir ve yüceltme saymamalıdır. Her iki yaklaşımın ayetlerin önünde bilgi, adalet ve tevazu ile durması gerekir.

Sonuç

Ayet

87:1 — Yüce Rabbinin adını yücelt.

73:8 — Rabbinin adını, O’na daha da ve daha da yaklaşmak için an.

13:28 — TANRI’yı hatırlamaktan kalpleri sevinç duyan onlardır. Kesinlikle, kalpler TANRI’yı hatırlamaktan sevinç duyar.

3:18 — TANRI şahitlik eder ki O’ndan başka tanrı yoktur, melekler ve bilgi sahibi olanlar da böyle şahitlik ederler. Doğru ve adil bir şekilde O, mutlak tanrıdır; O’ndan başka tanrı yoktur, Kudretlidir, En Bilgedir.

Ayetin Tefekkürü

Müzik ve zikir üzerine yapılan bu tefekkürün merkezinde tek bir emir kaldı: Yüce Rabbinin adını yücelt. Bu emir müziği kutsal bir zorunluluk haline getirmiyor; onu adıyla yasaklamıyor da. Fakat müzik dahil bütün ses ve sanat biçimlerini değerlendirecek sağlam bir yön veriyor. Yüceltilen yalnız TANRI olmalı. Çağrı yalnız O’na yönelmeli. Söz hakikati yalanla karıştırmamalı. Sanat insanı İletişim Dualarından, adaletten ve sorumluluktan koparmamalıdır.

73:8, Rabbin adını anmayı O’na daha da ve daha da yaklaşmakla bağlıyor. Bu nedenle bir müziğin zikre hizmet edip etmediği, yalnız sözlerinde TANRI adının bulunmasına göre anlaşılamaz. İnsan gerçekten kime yaklaşıyor? Sanatçıya, topluluğa ve manevi hazza bağımlılık üreten bir eser, TANRI adını kullansa bile yönünü kaybedebilir. Doğru sözlü, ölçülü, tevhide bağlı ve insanı sorumluluğa çağıran bir eser ise hatırlamaya yardım edebilir.

Ayet bu soruyu her sesin, her susuşun ve her davranışın önüne koyuyor. İnsan sesi güzel olabilir; fakat Yüce olan yalnız Rabdir.

Not

2:32 — Onlar, “Sana yücelik olsun. Senin bize öğrettiğinden başka bizim hiçbir bilgimiz yok. Sen Her Şeyi Bilensin, En Bilgesin.” dediler.

En doğrusunu TANRI bilir.

Kaynak: kuranteyit.com